Khi nhắc đến lãnh đạo, nhiều người thường hình dung một người nói chuyện cuốn hút, truyền năng lượng mạnh, xuất hiện nổi bật và có khả năng khiến đám đông hành động ngay lập tức.
Đó là một kiểu lãnh đạo có giá trị.
Nhưng không phải là kiểu duy nhất.
Có những người lãnh đạo không tạo ra quá nhiều cao trào. Họ nói vừa đủ, quan sát kỹ, giữ định hướng rõ ràng và không để hệ thống thay đổi theo cảm xúc nhất thời.
Họ có thể không phải người gây chú ý nhanh nhất.
Nhưng lại là người giúp tập thể cảm thấy ổn định, an toàn và biết mình đang đi đâu.
Trong một hành trình dài hạn, khả năng tạo cảm hứng rất quan trọng. Tuy nhiên, khả năng giữ nhịp khi cảm hứng đi xuống còn quan trọng hơn.
Hiểu sai phổ biến về hình ảnh người lãnh đạo
Xã hội thường đánh đồng năng lực lãnh đạo với khả năng thể hiện:
- Nói hay.
- Xuất hiện nhiều.
- Truyền lửa mạnh.
- Tạo cảm xúc cao trào.
- Thu hút sự chú ý.
- Thúc đẩy người khác hành động nhanh.
Những năng lực này có thể giúp một người tạo ảnh hưởng trong thời gian ngắn.
Nhưng lãnh đạo không chỉ là làm cho mọi người hào hứng.
Lãnh đạo còn là:
- Giúp người khác hiểu rõ mục tiêu.
- Thiết lập nguyên tắc vận hành.
- Giữ được sự nhất quán.
- Đưa ra quyết định trong lúc khó khăn.
- Tạo môi trường để người khác phát triển.
- Xây dựng hệ thống không phụ thuộc hoàn toàn vào một cá nhân.
Có người lãnh đạo bằng năng lượng.
Có người lãnh đạo bằng sự rõ ràng.
Có người tạo ra chuyển động nhanh.
Có người tạo ra nền tảng vững.
Một tổ chức bền vững thường cần cả hai.
Người gây chú ý nhanh và người giữ nhịp lâu
Những người có khả năng giao tiếp mạnh thường có nhiều lợi thế:
- Thu hút sự quan tâm nhanh.
- Truyền tải tầm nhìn dễ dàng.
- Tạo khí thế trong giai đoạn khởi đầu.
- Kích hoạt hành động trong thời điểm quan trọng.
- Kết nối tốt với nhiều nhóm người.
Nhưng nếu hệ thống chỉ vận hành nhờ năng lượng của một cá nhân, rủi ro sẽ xuất hiện.
Khi người đó mệt, hệ thống có thể chững lại.
Khi họ vắng mặt, mọi người không biết tiếp tục thế nào.
Khi cảm xúc của lãnh đạo thay đổi, định hướng của tổ chức cũng dễ thay đổi theo.
Ngược lại, người điềm tĩnh thường không cố duy trì tập thể bằng cao trào liên tục.
Họ có xu hướng tập trung vào:
- Quy trình.
- Tiêu chuẩn.
- Trách nhiệm.
- Nhịp làm việc.
- Đào tạo người kế thừa.
- Cách hệ thống vận hành khi họ không có mặt.
Họ không chỉ hỏi:
Làm sao để mọi người hào hứng hôm nay?
Họ còn hỏi:
Làm sao để công việc vẫn tiếp tục vào những ngày không ai hào hứng?
Đó là một câu hỏi rất quan trọng trong xây dựng hệ thống.
Điềm tĩnh không đồng nghĩa với ít năng lượng
Một người điềm tĩnh không nhất thiết là người chậm chạp, thiếu quyết đoán hoặc không có sức ảnh hưởng.
Điềm tĩnh là khả năng giữ được sự sáng suốt khi tình huống thay đổi.
Một người điềm tĩnh vẫn có thể:
- Ra quyết định nhanh khi cần.
- Nói chuyện mạnh mẽ.
- Thể hiện cảm xúc.
- Truyền cảm hứng.
- Đứng trước đám đông.
- Bảo vệ quan điểm rõ ràng.
Sự khác biệt nằm ở chỗ họ không để cảm xúc nhất thời hoàn toàn điều khiển hành động.
Họ có thể hào hứng nhưng không hứa quá mức.
Có thể thất vọng nhưng không vội phủ nhận toàn bộ quá trình.
Có thể gặp khó khăn nhưng không thay đổi chiến lược chỉ vì một kết quả ngắn hạn.
Điềm tĩnh không phải là thiếu lửa.
Đó là biết cách giữ lửa mà không đốt cháy cả hệ thống.
Vì sao người trầm có lợi thế trong việc xây nền?
Không phải tất cả người trầm đều giống nhau. Tuy nhiên, nhiều người có xu hướng trầm và quan sát thường sở hữu một số lợi thế phù hợp với việc xây dựng hệ thống.
Quan sát trước khi phản ứng
Họ thường dành thời gian lắng nghe, xem xét dữ kiện và hiểu bối cảnh trước khi đưa ra kết luận.
Điều này giúp giảm những quyết định chỉ dựa trên cảm xúc hoặc ấn tượng ban đầu.
Suy nghĩ theo cấu trúc
Thay vì chỉ tập trung vào sự kiện đang diễn ra, họ có xu hướng hỏi:
- Vì sao vấn đề này lặp lại?
- Quy trình đang thiếu ở đâu?
- Ai chịu trách nhiệm?
- Tiêu chuẩn nào chưa rõ?
- Làm sao để lần sau không phụ thuộc vào việc nhắc nhở?
Đây là cách chuyển từ xử lý từng sự việc sang xây dựng hệ thống.
Ít phụ thuộc vào sự chú ý
Người không có nhu cầu xuất hiện liên tục thường dễ tập trung hơn vào những công việc ít được nhìn thấy nhưng rất quan trọng:
- Viết quy trình.
- Kiểm tra chi tiết.
- Đào tạo đội ngũ.
- Theo dõi tiến độ.
- Xây tài liệu.
- Chuẩn hóa cách làm.
- Phát triển người kế thừa.
Đây là những công việc hiếm khi tạo ra tiếng vỗ tay ngay lập tức, nhưng lại quyết định độ bền của tổ chức.
Chịu được nhịp phát triển chậm
Một hệ thống dài hạn thường không lớn lên theo đường thẳng.
Có giai đoạn tiến rất nhanh.
Có giai đoạn gần như không nhìn thấy kết quả.
Người có khả năng chịu được nhịp chậm thường ít bị cám dỗ bởi việc thay đổi liên tục chỉ để tạo cảm giác đang tiến lên.
Cảm giác an toàn là một năng lực lãnh đạo
Trong môi trường làm việc, con người không chỉ cần mục tiêu và động lực.
Họ còn cần cảm giác an toàn.
An toàn không có nghĩa là mọi việc luôn dễ dàng hoặc không có áp lực.
Nó có nghĩa là mọi người hiểu:
- Điều gì đang được kỳ vọng.
- Tiêu chuẩn nào đang được áp dụng.
- Sai sót được xử lý thế nào.
- Ý kiến khác biệt có được lắng nghe không.
- Lãnh đạo có thay đổi thái độ thất thường không.
- Cam kết hôm nay có còn giá trị vào ngày mai không.
Một lãnh đạo điềm tĩnh tạo cảm giác an toàn bằng sự nhất quán.
Họ không hứa quá mức khi mọi việc thuận lợi.
Không đổ lỗi vội vàng khi có vấn đề.
Không thay đổi thái độ với một người chỉ vì một sai sót.
Không đưa ra quyết định lớn trong lúc đang tức giận.
Thông điệp họ gửi đi không nhất thiết bằng lời nói:
Ở đây, chúng ta có thể gặp khó khăn nhưng sẽ xử lý bằng nguyên tắc, dữ kiện và trách nhiệm.
Cảm giác đó giúp con người tập trung vào công việc thay vì liên tục đoán tâm trạng của lãnh đạo.
Hệ thống không nên phụ thuộc vào tâm trạng của người đứng đầu
Một tổ chức thiếu quy trình thường vận hành bằng sự thúc đẩy cá nhân.
Lãnh đạo phải liên tục:
- Nhắc việc.
- Tạo khí thế.
- Giải quyết từng mâu thuẫn.
- Chốt từng quyết định.
- Động viên từng người.
- Kiểm tra mọi chi tiết.
Khi đó, người lãnh đạo trở thành nút thắt lớn nhất.
Hệ thống chỉ chạy khi họ có mặt.
Một lãnh đạo xây nền sẽ dần chuyển năng lượng cá nhân thành cấu trúc:
- Việc gì cũng có người chịu trách nhiệm.
- Quyết định phổ biến có tiêu chí rõ.
- Người mới có tài liệu để học.
- Kết quả được theo dõi bằng dữ liệu.
- Sai sót được dùng để cải thiện quy trình.
- Đội ngũ biết tự xử lý trong phạm vi của mình.
Mục tiêu của lãnh đạo không phải là khiến mọi người luôn cần mình.
Mục tiêu là giúp đội ngũ trưởng thành đến mức có thể vận hành tốt hơn mà không phải chờ chỉ đạo ở mọi bước.
Vì sao người điềm tĩnh thường nghi ngờ khả năng lãnh đạo của mình?
Người điềm tĩnh thường so sánh bản thân với hình mẫu lãnh đạo nổi bật.
Họ có thể nghĩ:
Tôi không nói cuốn hút bằng người khác.
Tôi không tạo được không khí cao trào.
Tôi không thích xuất hiện liên tục.
Tôi không đủ mạnh mẽ để dẫn dắt.
Nhưng họ có thể đang sử dụng sai tiêu chuẩn để đánh giá bản thân.
Không phải đội ngũ nào cũng cần một người liên tục truyền lửa.
Nhiều người đang cần:
- Một định hướng rõ ràng.
- Một người biết lắng nghe.
- Một cách làm có thể lặp lại.
- Phản hồi trung thực.
- Sự công bằng.
- Một nhịp phát triển ổn định.
- Một người không biến mọi khó khăn thành khủng hoảng.
Người nghiêm túc không chỉ tìm kiếm sự hào hứng.
Họ tìm một nơi đáng để gắn bó.
Và sự đáng tin thường được tạo nên từ những điều rất ít ồn ào.
Điềm tĩnh không có nghĩa là im lặng trước vấn đề
Có một hiểu lầm khác: người điềm tĩnh là người né tránh xung đột, không nói thẳng hoặc chấp nhận mọi việc.
Đó không phải điềm tĩnh.
Đó có thể là thiếu ranh giới hoặc sợ đối đầu.
Lãnh đạo điềm tĩnh vẫn cần:
- Góp ý rõ ràng.
- Xử lý người không phù hợp.
- Đặt giới hạn.
- Bảo vệ tiêu chuẩn.
- Nói “không” khi cần.
- Chịu trách nhiệm cho quyết định khó.
Sự khác biệt là họ không cần làm nhục người khác để chứng minh quyền lực.
Họ có thể cứng rắn với vấn đề nhưng vẫn tôn trọng con người.
Họ không né tránh sự thật, nhưng cũng không dùng cảm xúc để làm tình hình trở nên căng thẳng hơn.
Ba nền tảng của lãnh đạo dài hạn
Tính nhất quán
Đội ngũ cần biết rằng lời nói và hành động của lãnh đạo không thay đổi tùy tâm trạng.
Nhất quán không có nghĩa là cứng nhắc.
Khi có dữ kiện mới, chiến lược vẫn có thể thay đổi. Nhưng sự thay đổi cần được giải thích bằng lý do rõ ràng, không phải bằng cảm xúc nhất thời.
Tư duy dài hạn
Người lãnh đạo dài hạn không chỉ nhìn vào kết quả của tuần này.
Họ còn quan tâm:
- Đội ngũ có trưởng thành không?
- Khách hàng có tiếp tục tin tưởng không?
- Quy trình có được cải thiện không?
- Danh tiếng có được bảo vệ không?
- Mô hình có còn vận hành khi không có mình không?
Khả năng điều tiết cảm xúc
Lãnh đạo không cần luôn bình thản.
Nhưng cần nhận ra cảm xúc của mình trước khi biến nó thành quyết định của cả tập thể.
Một phút tức giận của người đứng đầu có thể tạo ra nhiều tuần bất an cho đội ngũ.
Khả năng điều tiết cảm xúc vì vậy không chỉ là kỹ năng cá nhân. Nó là trách nhiệm lãnh đạo.
Lãnh đạo bền vững không phải cuộc thi tính cách
Người hướng ngoại có thể xây dựng hệ thống rất bền.
Người trầm cũng có thể lãnh đạo thiếu hiệu quả.
Điều quyết định không phải là ai nói nhiều hơn hay ít hơn.
Mà là người đó có:
- Hiểu chính mình không?
- Biết dùng điểm mạnh đúng chỗ không?
- Xây được quy trình không?
- Phát triển được người khác không?
- Giữ được nguyên tắc khi khó khăn không?
- Học hỏi và điều chỉnh không?
- Tạo được niềm tin qua thời gian không?
Người có năng lượng mạnh cần học cách biến năng lượng thành hệ thống.
Người điềm tĩnh cần học cách diễn đạt rõ ràng và xuất hiện khi đội ngũ cần định hướng.
Mỗi phong cách đều có điểm mạnh và giới hạn.
Trưởng thành trong lãnh đạo không phải trở thành một kiểu người khác.
Đó là biết bù đắp phần mình còn thiếu.
Kết luận
Lãnh đạo không chỉ là khả năng tạo ra một khoảnh khắc bùng nổ.
Lãnh đạo còn là khả năng giữ cho mọi người tiếp tục bước đi sau khi khoảnh khắc đó qua đi.
Người gây cảm hứng có thể tạo ra một làn sóng.
Người xây hệ thống tạo ra dòng chảy.
Làn sóng giúp mọi người chú ý.
Dòng chảy giúp hành trình tiếp tục.
Một tổ chức dài hạn cần cả cảm hứng lẫn ổn định. Nhưng cảm hứng chỉ thật sự có giá trị khi nó được chuyển thành hành động, quy trình, năng lực và người kế thừa.
Vì vậy, nếu Lan Ý là người trầm, không cần cố biến mình thành người ồn ào hơn để chứng minh khả năng lãnh đạo.
Điều cần rèn luyện là:
- Nói rõ khi cần nói.
- Quyết định khi cần quyết định.
- Giữ bình tĩnh khi tập thể dao động.
- Biến kinh nghiệm thành quy trình.
- Biến người đi theo thành người có thể tự dẫn dắt.
Người lãnh đạo bền vững không nhất thiết là người luôn đứng ở phía trước và nói lớn nhất. Đôi khi, đó là người âm thầm giữ cho cả hệ thống không mất phương hướng khi mọi người bắt đầu mệt mỏi.
Điềm tĩnh không tự động tạo nên một người lãnh đạo tốt.
Nhưng khi đi cùng sự rõ ràng, nhất quán và trách nhiệm, nó có thể trở thành một nền tảng rất mạnh cho hành trình dài hạn.